ԻՄ ՄԱՍԻՆ
Back-end ինժեներիա, ավտոմատացում, տեխնիկական ղեկավարում, անկախ խորհրդատվություն և զուգահեռ ուղի իրավունքի ու հետազոտության մեջ։
PADC-ում և Develandoo-ում իմ վաղ փորձը կապված էր responsive արտադրանքների, client-side state-ի և API-ներին միացված ինտերֆեյսների հետ։ Այդ աշխատանքը գործնական պատկերացում տվեց, թե օգտվողն ինչպես է զգում արտադրանքը և ինչպես են համակարգի այլ հատվածներում ընդունված որոշումները վերջապես երևում էկրանին։
Ժամանակի ընթացքում ինձ ավելի շատ սկսեցին հետաքրքրել էկրանից այն կողմ գտնվող հարցերը՝ որտեղից են գալիս տվյալները, ինչպես են բիզնես կանոնները դառնում ծրագրային տրամաբանություն, ինչպես են տարբեր համակարգեր հաղորդակցվում, ինչ է տեղի ունենում ինտեգրման խափանման ժամանակ և ինչպես կարելի է կրկնվող գործառնական աշխատանքը վերածել ոչ թե ձեռքով կատարվող քայլերի, այլ հուսալի գործընթացի։
Այս փոփոխությունը աստիճանական էր, ոչ թե մասնագիտության կտրուկ փոխում։ Front-end և full-stack աշխատանքը օգնեց հասկանալ ամբողջական product flow-ները, իսկ back-end ինժեներիան, տվյալների բազաները, API-ները, ավտոմատացումն ու ինտեգրումները դարձան այն ոլորտները, որտեղ ուզում էի ստանձնել ավելի խոր պատասխանատվություն։
01 - ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ԴԵՊԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ
ITMedia-ում PHP և full-stack իրականացումը աստիճանաբար ընդլայնվեց՝ ներառելով ճարտարապետական որոշումներ և տեխնիկական ղեկավարում։ MFMsoft-ում սկսել եմ ներքին ավտոմատացման հոսքեր կառուցելուց, ապա անցել back-end ծառայությունների և արտաքին հարթակները բիզնես գործընթացներին կապող ինտեգրումների ամբողջական պատասխանատվությանը։
MFMsoft-ի ներսում այդ զարգացումը տեսանելի է երեք դերերով՝ Automation Engineer, Back-End & Automation Engineer և այժմ Back-End & Automation Technical Lead։ Այս հաջորդականությունը կարևոր է, որովհետև ներկայիս դերը ձևավորվել է նույն գործառնական և ինտեգրման խնդիրների հետ ուղիղ իրականացման փորձից։
Ժամանակի ընթացքում փոխվեց նաև հիմնական հարցը։ Սկզբում այն էր՝ «Կարո՞ղ եմ սա ճիշտ իրականացնել»։ Հետո դարձավ՝ «Ինչպե՞ս պետք է նախագծվի համակարգը, ի՞նչ կարող է խափանվել, ինչպե՞ս պետք է հաղորդակցվեն դրա մասերը և արդյո՞ք այն հուսալի կմնա թողարկումից հետո»։
02 - ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԻՑ ԴԵՊԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ
Իմ ներկայիս աշխատանքի զգալի մասը կատարվում է մինչև կոդ գրելը։ Ես մեկնաբանում եմ պահանջները, հարցականի տակ դնում ենթադրությունները, սահմանում համակարգի սահմանները, գնահատում տեխնիկական մոտեցումները, վաղ բացահայտում edge case-երն ու ռիսկերը և ընտրված ուղղությունը վերածում թիմի համար իրագործելի պլանի։
Պատասխանատվությունը շարունակվում է task breakdown-ի, code review-ի, լուծման validation-ի, թեստավորման, production readiness-ի ստուգումների, release sign-off-ի, փաստաթղթավորման և թողարկումից հետո համակարգի գործառնական վարքի միջոցով։ Միաժամանակ մնում եմ hands-on ճարտարապետության և իրականացման այն մասերում, որտեղ ճշգրտությունն ու հուսալիությունը հատկապես կարևոր են։
Սա ինժեներիայից հեռանալ չեմ համարում։ Սա ինժեներական պատասխանատվության ավելի լայն ձև է։ Երբեմն ամենաարժեքավոր տեխնիկական աշխատանքը այն է, որը կանխում է production խնդիրը՝ մինչև դրա առաջանալը։
Չափանիշը միայն գրված կոդի քանակը չէ, այլ այն, թե արդյոք ճիշտ համակարգն է նախագծվել, մատակարարվել և պատրաստվել իրական շահագործման։
03 - ԱՆԿԱԽ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ
Անկախ B2B աշխատանքը բերեց պատասխանատվության այլ ձև։ Աշխատանքային կազմակերպության ներսում տեխնիկական և կազմակերպական համատեքստի մեծ մասն արդեն գոյություն ունի։ Խորհրդատվության դեպքում ես պետք է սկսեմ հենց բիզնես գործընթացից՝ խոսեմ շահակիցների հետ, հստակեցնեմ իրական պահանջը, գտնեմ ինտեգրման սահմանները և անորոշ խնդրից կառուցեմ իրատեսական ճանապարհ դեպի պատրաստ լուծում։
Իմ առաջին նշանակալի անկախ ներգրավվածությունը վերաբերում էր ֆինանսական և back-office համակարգերի ինտեգրմանն ու ավտոմատացմանը։ Աշխատանքը ներառում էր պահանջների վերլուծություն, solution և integration architecture, իրականացման պլանավորում, մշակում, թեստավորում, փաստաթղթավորում և մատակարարում՝ տեխնիկական որոշումները չկտրելով այն գործառնական գործընթացից, որին դրանք պետք է ծառայեին։
Սա զարգացող անկախ ուղղություն է, ոչ թե մեծ խորհրդատվական գործունեության մասին պնդում։ Այն արդեն ցույց է տվել, որ կարող եմ աշխատել և՛ ձևավորված ինժեներական կառուցվածքի ներսում, և՛ այն ավելի վաղ փուլում, երբ անորոշ բիզնես խնդիրը պետք է դառնա հստակ ու մատակարարվող տեխնիկական համակարգ։
Կայքի այլ բաժիններում ներկայացված աշխատանքը ներառում է ֆինանսական ինտեգրումներ, production browser automation, Windows streaming, խոշոր relational հարթակներ, իրավական տեղեկատվական համակարգեր և վճարումները ֆիզիկական մուտքի հետ կապող ինտեգրումներ։ Այդ լայնությունը կարևոր է, որովհետև իմ մասնագիտական ինքնությունը սահմանվում է համակարգային խնդիրներով և պատասխանատվությամբ, ոչ թե մեկ framework-ով։
04 - ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՈՒՂԻ
2022 թվականից սովորում եմ Իրավունք Հայաստանի Եվրոպական համալսարանում և նախատեսում եմ ավարտել կրթությունը 2027-ին։ Ես իրավագիտության ուսանող եմ, ոչ թե գործող իրավաբան, և իրավաբանական խորհրդատվություն չեմ տրամադրում։ Այս կրթության նշանակությունն այն է, որ այն զարգանում է որպես իրական երկրորդ մասնագիտական ուղի։
Իրավական կրթությունը զարգացնում է կառուցվածքային մտածողության այլ, բայց լրացնող ձև՝ կանոնների մեկնաբանում, մրցակցող պարտավորությունների բացահայտում, փաստարկների կառուցում, անորոշության հետ աշխատանք և ինստիտուցիոնալ սահմանափակումների ներսում պատասխանատվության գնահատում։
Այս հարցերը գնալով ավելի հաճախ են հանդիպում տեխնիկական համակարգերին։ Ո՞վ է պատասխանատու, երբ ավտոմատացված համակարգը սխալ է գործում։ Ինչպե՞ս պետք է կառավարվի AI-ը։ Ինչպե՞ս պետք է կառուցվեն տեղեկատվական անվտանգության պարտավորությունները։ Ի՞նչ է տեղի ունենում ինքնատիպության և հեղինակության հետ, երբ աշխատանքին մասնակցում է generative AI-ը։ Ինչպե՞ս են տեխնիկական հնարավորությունները փոխում իրավական պատասխանատվության բաշխումը։
Այս ուղղությունն արդեն գործնական աշխատանք է, ոչ միայն ապագայի մտադրություն։ Ունեմ երկու գիտական հրապարակում՝ agentic AI-ի պատասխանատվության, generative AI-ի և ակադեմիական ինքնատիպության, ինչպես նաև AI-ի ու տեղեկատվական անվտանգության կարգավորման թեմաներով։ Ճշգրիտ մատենագիտական տվյալները կայքում չեն հրապարակվում, մինչև դրանց հանրային տարբերակը հաստատված չլինի։
2գիտական հրապարակում
Դիտել հետազոտությունը →05 - ՈՐՏԵՂ ԵՆ ՄԻԱՎՈՐՎՈՒՄ ՈՒՂԻՆԵՐԸ
Տեխնոլոգիան օգնում է հասկանալ, թե ինչպես են համակարգերը կառուցվում։ Ավտոմատացումը հարցնում է, թե ինչպես կարող է աշխատանքը դառնալ կրկնելի, դիտարկելի և վերականգնելի։ Բիզնեսը տեխնիկական համակարգը կապում է այն իրական գործառնական կարիքի հետ, որին այն պետք է ծառայի։ Իրավունքը ավելացնում է կանոնների, պատասխանատվության, կառավարման և համակարգի թույլատրելի սահմանների դիտանկյունը։
Այս ուղղությունները չեմ դիտում որպես միմյանցից անկախ հետաքրքրությունների հավաքածու։ Դրանք գնալով ավելի շատ դառնում են նույն խնդիրը տեսնելու տարբեր ձևեր՝ ինչպես են բարդ համակարգերը նախագծվում, շահագործվում, կարգավորվում և դառնում հուսալի։ Ես դեռ զարգացնում եմ այս հատման կետը, սակայն ինժեներական աշխատանքը, խորհրդատվական պատասխանատվությունը, իրավական կրթությունն ու հետազոտությունն արդեն դրա համար ստեղծում են կոնկրետ հիմք։
ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ
Իրավական տեսություն, վերլուծություն, հետազոտություն, կառուցվածքային մտածողություն և փաստարկում՝ տեխնոլոգիական իրավունքի, AI կառավարման, տեղեկատվական անվտանգության և թվային կարգավորման զարգացող ուղղությամբ։
Ինտենսիվ ծրագիր՝ AI, machine learning, neural networks, տվյալների վերլուծություն, AI ethics, կիրառական AI և իրական համակարգերում ինտեգրում թեմաներով։